Gemeenten: pluriform organiseren

Om te beginnen een citaat dat de strekking van dit artikel benadrukt:

“We staan op de grens van een nieuwe Nederlandse samenleving waarin de pluriformiteit niet meer tot onder­linge verdeeldheid leidt, maar als een wezenlijke maatschappelijke verrijking wordt gezien. Bovendien een Nederlandse samenleving waarin de inrichting van de maat­schap­pelijke pijlers en van de instituties daarin, in het bijzonder de politiek en de publieke sector, het mogelijk maakt dit nieuwe perspectief ook daadwerkelijk tot stand te brengen.”

Nederland op doorbreken, een vernieuwend perspectief voor een land in crisis, 2007

 

Vooraf wordt het volgende onderstreept:
Pluriform organiseren is niet de zoveelste nieuwe organisatiefilosofie. Wel is het een hulpmiddel om de realiteiten in een organisatie te beschouwen en op basis daarvan tot een effectieve inrichting en een effectief functioneren te komen. Pluriform organiseren is dus een praktische vorm van OrganisatieDiagnose. Het verhoogt de realiteitszin, die in deze complexe samenleving maatgevend is voor succesvolle organisatieontwikkeling.

Nog meer met nog minder

Gemeenten hebben momenteel ongekend veel en zware opgaven die worden beïnvloed door de verande­rende tijd. Waarin mensen, bedrijven, groepen en samenwerkingsverbanden steeds vaker het initiatief nemen om met elkaar publieke waarde te creëren. De vraag voor een gemeente is hoe zij zich daartoe verhoudt. Want activiteiten in het publieke domein zijn immers principieel de verantwoordelijkheid van de overheid. Dat roept de vraag op welke positie de gemeente heeft bij de verschillende taken en vraagstukken. En welke rollen bedrijfsleven en samenleving daarin innemen c.q. wensen. Hoe beweegt dit krachtenveld zich, nu en in de nabije toekomst?

Dit vraagt om een lokale overheid die diverse benaderingen en werkvormen kan hanteren voor uiteen­lopende maatschappelijke taken en vraagstukken. Bovendien heeft de overheid de opgave nog meer met nog minder te realiseren. Waarbij het gaat om bestaande en nieuwe taken en zowel kwalitatieve als kwantitatieve opgaven. Met onder aan de streep de praktische vraag: hoe richt je de organisatie daarop in en hoe stuur je dat aan?

Dilemma’s

De opgaven stellen hoge, welhaast onrealistische eisen aan de gemeentelijke organisatie. De situatie lijkt te worden geregeerd door dilemma’s en paradoxen. De organisatie moet: robuust zijn én flexibel. Snel én zorgvuldig. Presterend op korte termijn én doelgericht op langere termijn. Kaderstellend én reagerend op randvoorwaarden uit de samenleving. Initiërend én participatief.

Slechts enkele voorbeelden uit een gewenst repertoire dat omvangrijker is dan ooit tevoren. De organisatie moet dus meer doen en meer kunnen, uitgaande van minder middelen en rekening houdend met de toenemende complexiteit van deze tijd. Wat is daar in essentie voor nodig en vooral, hoe doe je dat dan?

Fragmentatie

Lokale contexten zorgen ervoor dat diezelfde uitdagingen en problemen door gemeenten op verschillende manieren worden geïnterpreteerd en aangepakt. Er zijn dan ook uiteenlopende organisatiemodellen en managementtheorieën in omloop om tot mogelijke oplossingen te komen. Met als gemeenschappelijk risico dat de bestaande organisatiecultuur onvoldoende beweegt om de gebruikelijke valkuilen te vermijden en daadwerkelijk een volgend niveau van ontwikkeling te bereiken. De praktijk levert hier de bewijzen voor. Er lijkt dan ook een toenemende behoefte te ontstaan aan een gemeenschappelijke en reproduceerbare aanpak.

Organisatie

Het actuele inzicht is dat de opgaven pluriforme eisen stellen aan de organisatie en dat de organisatie dus pluriform zou moeten worden ingericht en aangestuurd. Waarbij met pluriform wordt bedoeld: de totale complexe werkelijkheid kan worden voorgesteld door vier begrijpelijke, samenhangende realiteiten. Namelijk: de legitimerende, de presterende, de participatieve en de adaptieve. Ieder met eigen kenmerkende waarden en structuur-, sturings-, proces- en werkvormen. Uiteraard is dit een vereenvoudiging van de werkelijkheid, zij het een praktische en in dit geval zeer nuttige:

Pluriform-organiseren-realiteiten

Iedere gemeentelijke opgave of taak raakt één of meer van de vier realiteiten. Waardoor eenvoudig kan worden vastgesteld hoe de betrokken organisatieonderdelen dienen te functioneren. Voor zover dat nog niet het geval is, kunnen inrichting, besturing en werkvormen daar relatief eenvoudig op worden aangepast.

Belangrijke constatering is dat niet de hele organisatie ineens en op dezelfde manier hoeft te veranderen. De aanpak is derhalve minder ingrijpend dan voorheen bij de uniforme aanpak. Bovendien is het proces zodanig helder en transparant, dat alle betrokkenen er actief een bijdrage aan kunnen (en willen) leveren. Veranderweerstand wordt omgezet in ontwikkelparticipatie. Waardoor de organisatie sneller bij de tijd is (en blijft) en de kosten beter beheersbaar zijn (en blijven).

Management

Het voorgaande heeft consequenties voor de governance: de organisatie wordt niet langer aangestuurd vanuit één centraal perspectief. Om effectief te kunnen zijn, vragen de vier realiteiten ieder een eigen structuur-, aansturings- en beheersperspectief. Met op de juiste plaatsen ruimte voor zelfsturing en zelforganisatie. Per saldo leidt dat tot vereenvoudiging van de governance, hoe paradoxaal dat ook lijkt.

Zodoende loopt de gemeente minder risico. Want in tegenstelling tot gebruikelijke organisatievormen zijn de vier realiteiten optimaal afgestemd op de betreffende contexten. De expertise is op de juiste plaats aanwezig, wat de kans op inhoudelijke risico’s en fouten verlaagt. Het handelingsrepertoire is optimaal op elke situatie afgestemd, waardoor ook gedragsmatige risico’s worden geminimaliseerd. Reductie van de aansprakelijk­heids­vrees leidt zo automatisch tot vrijer en daadkrachtiger handelen.

Eenvoud

Pluriform Organiseren maakt de organisatieopgave overzichtelijk en respecteert zowel de verschillen als de overeen­komsten tussen gemeenten. Prettige bijkomstigheid is dat toepassing ervan relatief eenvoudig is en geen specialistische voorkennis vereist is. Desgewenst is deskundige ondersteuning beschikbaar. Zo ontstaat perspectief voor gemeenschap­pelijkheid en reproduceer­baarheid.

Pluriform Organiseren is bij uitstek geschikt als organisatie-, management- en sturingshulpmiddel voor gemeenten in deze tijd. Omdat het opgaven-georiënteerd is en en ervoor zorgt dat de organisatie kan meebewegen, ook met toekomstige opgaven. Daarbij bevordert het de openheid en transparantie die nodig zijn om interne en externe belanghebbenden bij te laten dragen aan co-creatie van publieke waarde.

 


In maart 2016 hebben Marco de Vlaming en Huibert van Wijngaarden voor PRIMO Nederland een ronde tafel-bijeenkomst ingevuld met een masterclass Pluriform Organiseren, met als toehoorders leden van management- en directieteams van gemeenten.

2 antwoorden
  1. hvanwijngaarden
    hvanwijngaarden zegt:

    Presentaties over Pluriform Organiseren zijn voor individuele gemeenten op aanvraag mogelijk. Voor bijvoorbeeld directie(team) of (G)MT. Inclusief een gesprek over toepassingen in de betreffende situatie. Informeer bij Huibert van Wijngaarden via contact of een reactie/antwoord hieronder.

    Beantwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.